L-tyrozyna po 40. roku życia

Po 40. roku życia wiele osób zauważa, że koncentracja, szybkość reakcji i odporność na stres nie są już takie jak dawniej. Na tym tle L-tyrozynę reklamuje się jako „prekursor dopaminy" zdolny przywrócić jasność myślenia. Redakcja przeanalizowała, co dzieje się z układem dopaminowym wraz z wiekiem i czy badania potwierdzają korzyści z tyrozyny dla osób w średnim i starszym wieku.

Jak zmienia się układ dopaminowy z wiekiem

Starzenie się mózgu wiąże się ze stopniowymi zmianami w układzie dopaminowym. Badania z wykorzystaniem pozytonowej tomografii emisyjnej pokazują, że z każdą dekadą dorosłego życia gęstość receptorów i transporterów dopaminowych w prążkowiu i korze nieco się obniża. Zmiany te wiąże się z pogorszeniem pamięci roboczej, szybkości przetwarzania informacji i elastyczności poznawczej.

Bäckman i współautorzy opisali to jako „triadę korelacyjną" między wiekiem, dopaminą i funkcjami poznawczymi: część związanego z wiekiem spadku zdolności poznawczych statystycznie tłumaczy się zmianami markerów dopaminowych. Nie oznacza to, że dopamina jest jedyną przyczyną, ale jest ona ważnym ogniwem.

Ważne, że zmniejszenie dotyczy głównie receptorów i transporterów, czyli „odbiorczej" części układu. Ilość surowca — tyrozyny — we krwi osób starszych zwykle nie jest obniżona, jeśli dieta zawiera wystarczająco białka. Ta kwestia jest zasadnicza dla zrozumienia, czy suplement jest w stanie cokolwiek zmienić.

Po 40. roku życia w życiu wielu osób gromadzą się także przewlekły stres, niedosypianie, praca z dużą liczbą zadań. Czynniki te wpływają na wydajność poznawczą niezależnie od wieku i często odbierane są jako „starzenie", choć są odwracalne.

Dlaczego idea „więcej prekursora" nie jest taka prosta

Synteza dopaminy zaczyna się od przekształcenia tyrozyny w L-DOPA przez enzym hydroksylazę tyrozynową. Enzym ten jest regulowany sprzężeniem zwrotnym: gdy dopaminy jest wystarczająco, jego aktywność zostaje zahamowana. Dlatego w stanie spoczynku dodatkowa tyrozyna nie prowadzi do proporcjonalnego wzrostu dopaminy.

Kolejna okoliczność to transport przez barierę krew–mózg. Tyrozyna konkuruje z innymi dużymi obojętnymi aminokwasami — leucyną, waliną, fenyloalaniną, tryptofanem — o ten sam transporter. Dlatego poziom tyrozyny w mózgu zależy nie tylko od dawki, ale też od proporcji aminokwasów we krwi.

Istnieje także koncepcja „odwróconej krzywej w kształcie U" dla dopaminy: zarówno niedobór, jak i nadmiar sygnału pogarszają pracę kory przedczołowej. Osoba, u której poziom aktywności dopaminowej jest bliski optymalnego, może nie odnieść korzyści, a nawet pogorszyć wyniki wskutek dodatkowej stymulacji.

Z wiekiem położenie osoby na tej krzywej się przesuwa, a reakcja na tę samą dawkę prekursora może być nieprzewidywalna. Właśnie to obserwowali badacze, którzy celowo badali tyrozynę u osób starszych.

Co wykazały badania u osób w starszym wieku

Najbardziej wymowna praca to badanie van de Rest i współpracowników (2017), w którym osoby starsze otrzymywały różne dawki tyrozyny. Ich poziom tyrozyny w osoczu po przyjęciu rósł silniej niż u młodszych uczestników wcześniejszych badań, co świadczy o wolniejszym metabolizmie aminokwasu wraz z wiekiem.

Kluczowy wynik okazał się nieoczekiwany: u starszych uczestników wyższe dawki tyrozyny wiązały się nie z poprawą, lecz z pogorszeniem wyników pamięci roboczej. Autorzy powiązali to właśnie z krzywą w kształcie U — u osób starszych dodatkowa stymulacja mogła wyprowadzać układ poza optimum.

Późniejsze prace tej samej grupy, poświęcone kontroli hamowania u osób starszych, również nie potwierdziły jednoznacznej korzyści. Reakcja w dużej mierze zależała od indywidualnych cech uczestników, w szczególności od wyjściowego poziomu funkcjonowania.

Dla osób w wieku 40–55 lat, które w klasycznych badaniach nie należą jeszcze do „starszego wieku", bezpośrednich danych prawie nie ma. Można przypuszczać, że ich reakcja jest bliższa młodszym dorosłym, u których tyrozyna daje umiarkowany efekt tylko podczas ostrego stresu. Ale to ekstrapolacja, a nie ustalony fakt.

Zdrowie po 40. roku życia: ciśnienie, leki, tarczyca

Z wiekiem rośnie prawdopodobieństwo nadciśnienia tętniczego, chorób sercowo-naczyniowych i stałego przyjmowania leków. Tyrozyna jest prekursorem noradrenaliny i chociaż u osób zdrowych zwykle nie obserwuje się zauważalnego wpływu na ciśnienie, osoby z niekontrolowanym nadciśnieniem powinny zachować ostrożność, zwłaszcza wobec kompleksów, w których tyrozynę połączono ze stymulantami.

Najpoważniejsza interakcja zachodzi z inhibitorami MAO, które czasem przepisuje się przy depresji lub chorobie Parkinsona. Połączenie może wywołać reakcję nadciśnieniową. Ponadto tyrozyna może konkurować z lewodopą o transport, dlatego osoby przyjmujące ten lek nie powinny samodzielnie dodawać tyrozyny.

Choroby tarczycy po 40. roku życia występują częściej, zwłaszcza u kobiet. Tyrozyna wchodzi w skład hormonów tarczycy, ale nie kompensuje ich niedoboru. Osoby przyjmujące lewotyroksynę lub z nadczynnością tarczycy powinny uzgodnić przyjmowanie z endokrynologiem.

Wreszcie nie należy zastępować suplementem badań. Pogorszenie pamięci i koncentracji może wiązać się z niedoborem witaminy B12, anemią, niedoczynnością tarczycy, bezdechem sennym, depresją lub działaniem ubocznym leków. Wszystko to daje się zdiagnozować i leczyć, w przeciwieństwie do „niedoboru tyrozyny".

• Przyjmowanie inhibitorów MAO — połączenie przeciwwskazane.
• Przyjmowanie lewodopy — wyłącznie na decyzję neurologa.
• Nadciśnienie, arytmie — ostrożność i konsultacja z lekarzem.
• Dolegliwości z pamięcią — najpierw badania, potem suplementy.

Jak rozsądnie podejść do przyjmowania

Jeśli osoba po 40. roku życia decyduje się wypróbować tyrozynę, rozsądnie jest robić to okazjonalnie — przed konkretnymi sytuacjami o wysokim obciążeniu poznawczym, a nie codziennie. Ze względu na dane o wolniejszym metabolizmie i ryzyku pogorszenia przy wysokich dawkach, zaczynać należy od niższych dawek niż te stosowane w badaniach nad stresem u osób młodych.

Zwykłe komercyjne kapsułki zawierają 500–1000 mg tyrozyny. To wystarczy, aby ocenić indywidualną reakcję. Zwiększanie ilości „dla silniejszego efektu" nie ma sensu: dane wskazują, że z wiekiem ta logika może działać odwrotnie.

Przyjmowanie w drugiej połowie dnia może pogarszać sen, a dobrej jakości sen po 40. roku życia sam w sobie jest jednym z najsilniejszych czynników zdrowia poznawczego. Dlatego tyrozynę, jeśli się ją stosuje, lepiej przyjmować rano.

Znacznie większą bazę dowodową dla zachowania funkcji poznawczych mają regularna aktywność fizyczna, treningi aerobowe i siłowe, kontrola ciśnienia tętniczego, wystarczający sen i zróżnicowane odżywianie. Suplement może być jedynie uzupełnieniem tych podstaw.

Wnioski redakcji

Z wiekiem układ dopaminowy zmienia się głównie na poziomie receptorów, a nie z powodu niedoboru tyrozyny. Dlatego idea „doładowania" mózgu prekursorem ma ograniczone podstawy naukowe.

Badania u osób starszych wykazały wyższe poziomy tyrozyny we krwi po przyjęciu oraz możliwe pogorszenie pamięci roboczej przy wysokich dawkach. To ważki argument na rzecz ostrożności.

Osobom po 40. roku życia z nadciśnieniem, chorobami tarczycy lub przyjmującym antydepresanty czy leki przeciwparkinsonowskie samodzielne przyjmowanie nie jest zalecane.

Zalecamy również nasze materiały „L-tyrozyna dla kobiet: czy są jakieś szczególne aspekty", „5-HTP po 40. roku życia" oraz „GABA po 40. roku życia".

Bibliografia

1. van de Rest O, Bloemendaal M, de Heus R, Aarts E. Dose-dependent effects of oral tyrosine administration on plasma tyrosine levels and cognition in aging. Nutrients. 2017;9(12):1279.
2. Bäckman L, Nyberg L, Lindenberger U, Li SC, Farde L. The correlative triad among aging, dopamine, and cognition: current status and future prospects. Neurosci Biobehav Rev. 2006;30(6):791–807.
3. Jongkees BJ, Hommel B, Kühn S, Colzato LS. Effect of tyrosine supplementation on clinical and healthy populations under stress or cognitive demands — a review. J Psychiatr Res. 2015;70:50–57.
4. Cools R, D'Esposito M. Inverted-U-shaped dopamine actions on human working memory and cognitive control. Biol Psychiatry. 2011;69(12):e113–e125.
5. Fernstrom JD, Fernstrom MH. Tyrosine, phenylalanine, and catecholamine synthesis and function in the brain. J Nutr. 2007;137(6 Suppl 1):1539S–1547S.