Whereabouts: system informacji o miejscu pobytu sportowców

Testowanie poza zawodami bez zapowiedzi to jedno z najskuteczniejszych narzędzi w walce z dopingiem. Ale żeby przyjść do sportowca bez zapowiedzi, trzeba wiedzieć, gdzie się znajduje. Do tego służy system Whereabouts: część zawodników z wyprzedzeniem podaje informacje o swoich planach, a trzy naruszenia w ciągu roku są równoznaczne z naruszeniem przepisów antydopingowych. Redakcja wyjaśnia, jak to działa.

Po co potrzebny jest system informacji o miejscu pobytu

Wiele zabronionych substancji jest szybko usuwanych z organizmu, a ich efekt — na przykład przyrost masy mięśniowej czy hemoglobiny — utrzymuje się dłużej. Gdyby testować sportowców tylko na zawodach, można by stosować preparaty poza sezonem i przychodzić na start „czystym". Właśnie dlatego testowanie poza zawodami bez zapowiedzi uważa się za kluczowy element odstraszania.

System informacji o miejscu pobytu umożliwia organizacjom antydopingowym odnalezienie sportowca w dowolnym dniu roku. Zasady Whereabouts są zapisane w Międzynarodowym standardzie badań i dochodzeń (ISTI), a konsekwencje naruszeń — w Międzynarodowym standardzie zarządzania wynikami (ISRM) oraz artykule 2.4 Światowego kodeksu antydopingowego.

Dane podaje się za pośrednictwem ADAMS — scentralizowanego systemu WADA — lub przez aplikację mobilną Athlete Central. Dostęp do informacji mają wyłącznie organizacje upoważnione do testowania konkretnego sportowca, a przetwarzanie danych reguluje standard ochrony prywatności.

System wielokrotnie spotykał się z krytyką jako ingerencja w życie prywatne. Jednak Europejski Trybunał Praw Człowieka w 2018 roku w sprawie ze skargi francuskich związków sportowych i sportowców (FNASS i inni przeciwko Francji) uznał, że wymogi dotyczące miejsca pobytu są uzasadnioną ingerencją ze względu na walkę z dopingiem i ochronę zdrowia.

Kto jest zobowiązany do podawania danych

Nie każdy sportowiec musi informować, gdzie nocuje. Organizacje antydopingowe tworzą kilka poziomów pul, a zakres obowiązków zależy od tego, do której z nich trafił zawodnik.

O włączeniu do RTP sportowca powiadamia się pisemnie, wyjaśniając obowiązki i konsekwencje. Od chwili powiadomienia zawodnik ponosi osobistą odpowiedzialność za zgłoszenia, nawet jeśli technicznie dane wprowadza trener, agent czy federacja.

Kryteria włączenia do pul określa się na podstawie oceny ryzyka: poziom wyników, dyscyplina sportu, historia testów, informacje wywiadowcze. Sportowca można zarówno włączyć do puli, jak i z niej wykluczyć.

Jeśli sportowiec z RTP kończy karierę, musi to oficjalnie zgłosić. Powrót do rywalizacji po zakończeniu kariery wymaga wcześniejszego okresu dostępności do testowania.

Co dokładnie podaje sportowiec

Sportowiec z RTP podaje informacje przed rozpoczęciem każdego kwartału na cały następny kwartał, a następnie aktualizuje je za każdym razem, gdy plany się zmieniają. Aktualizacje można wprowadzać aż do początku danego przedziału czasowego.

• Adres zamieszkaniai, osobno, miejsce noclegu na każdy dzień.
• Regularne zajęcia:treningi, nauka, praca — z adresami i godzinami.
• Harmonogram zawodówna kwartał.
• 60-minutowy przedział czasowyna każdy dzień w przedziale między 5:00 a 23:00 z dokładnym miejscem.
• Adres pocztowydo oficjalnych powiadomień.

Centralnym elementem systemu jest codzienny 60-minutowy przedział. W ciągu tej godziny sportowiec gwarantowanie musi być we wskazanym miejscu i dostępny do testowania. Testować można również poza tym przedziałem, ale pominięty test pociągający za sobą konsekwencje prawne odnotowuje się tylko wtedy, gdy sportowca nie odnaleziono właśnie w granicach zadeklarowanej godziny.

Wielu sportowców wybiera przedział wcześnie rano w domu, do godziny 6–7, ponieważ o tej porze są najbardziej przewidywalni. Inni wiążą go z regularnym treningiem. Najważniejsza jest realność: przedział powinien odpowiadać zwykłemu rozkładowi dnia, aby nie trzeba było go ciągle zmieniać.

Informacja musi być na tyle dokładna, aby oficer kontroli antydopingowej mógł odnaleźć sportowca: numer mieszkania, kod domofonu, nazwa budynku, nazwisko na drzwiach. Niedokładny adres sam w sobie może stać się podstawą do odnotowania błędu w podaniu danych.

Błędy w podaniu danych, pominięte testy i sankcje

ISRM rozróżnia dwa rodzaje naruszeń. Błąd w podaniu danych (filing failure) to niezłożenie danych na czas lub podanie niedokładnych, niepełnych czy nieprawdziwych informacji. Pominięty test (missed test) to sytuacja, gdy oficer przybył we wskazane miejsce w granicach 60-minutowego przedziału, a sportowiec był niedostępny.

Każdy przypadek przechodzi procedurę: sportowca powiadamia się, ma on prawo przedstawić wyjaśnienia, po czym organizacja decyduje, czy zaliczyć naruszenie. Nie każda nieobecność staje się „strajkiem": sportowiec musi być należycie powiadomiony o obowiązkach i działać co najmniej niedbale.

Dowolna kombinacja trzech błędów w podaniu danych i/lub pominiętych testów w ciągu 12 miesięcy stanowi naruszenie przepisów antydopingowych zgodnie z artykułem 2.4 Kodeksu. Podstawowa sankcja to dwa lata dyskwalifikacji z możliwością zmniejszenia do jednego roku w zależności od stopnia winy. Jeśli zachowanie świadczy o próbie unikania testowania, zmniejszenia nie stosuje się.

Przykładowe sprawy potwierdzają powagę przepisów. Mistrz świata z 2019 roku w biegu na 100 m Christian Coleman otrzymał dyskwalifikację za trzy naruszenia Whereabouts; CAS w 2021 roku zmniejszył ją z dwóch lat do 18 miesięcy, ale sportowiec i tak opuścił igrzyska olimpijskie w Tokio. Mistrzyni świata z 2019 roku na 400 m Salwa Eid Naser również została zdyskwalifikowana na dwa lata za naruszenie przepisów dotyczących miejsca pobytu.

Błędy w podaniu danych i pominięte testy odnotowywane przez różne organizacje sumują się. Oznacza to, że naruszenie odnotowane przez agencję krajową i naruszenie ze strony federacji międzynarodowej mogą złożyć się na jedną „trójkę".

Jak nie zaliczyć „strajka": praktyka

Większość problemów z Whereabouts wiąże się nie z celowym uchylaniem się, lecz ze zwykłym niedbalstwem: zmienił się lot, sportowiec został na noc u znajomych, telefon był wyciszony. Kilka nawyków znacznie zmniejsza ryzyko.

1. Aktualizuj dane od razu, gdy tylko plany się zmieniają, a nie „wieczorem".
2. Wybieraj przedział w miejscu, w którym prawie zawsze bywasz o tej porze.
3. Podawaj możliwie najbardziej szczegółowy adres oraz, w miarę możliwości, telefon.
4. Skonfiguruj przypomnienia w Athlete Central i w kalendarzu.
5. Przed wyjazdami sprawdzaj, czy wprowadzono nowe adresy noclegów.
6. Zachowuj potwierdzenia zmian (zrzuty ekranu, powiadomienia systemu).

Jeśli delegujesz wypełnianie danych trenerowi lub agentowi, pamiętaj: odpowiedzialność pozostaje po twojej stronie. Delegowanie nie jest usprawiedliwieniem dla błędu w podaniu danych.

Otrzymawszy powiadomienie o możliwym pominiętym teście, nie ignoruj go. Przedstaw wyjaśnienia na czas, wraz z dowodami: biletami, zaświadczeniami lekarskimi, zeznaniami. Nierzadkie są przypadki, gdy pominięty test nie został zaliczony, bo sportowiec udowodnił, że oficer nie podjął rozsądnych działań, aby go odnaleźć.

Sportowcy, którzy dopiero trafili do RTP, powinni przejść kurs szkoleniowy agencji krajowej lub WADA dotyczący Whereabouts. Pierwszy kwartał jest najbardziej ryzykowny, gdy nawyk jeszcze się nie ukształtował.

Wnioski redakcji

Whereabouts to cena, którą sportowcy najwyższego poziomu płacą za możliwość udowodnienia swojej czystości. System jest wymagający, ale jego zasady są jasne: kwartalne zgłoszenia, aktualizacje w razie zmian, codzienny 60-minutowy przedział.

Trzy błędy w podaniu danych lub pominięte testy w ciągu 12 miesięcy są równoznaczne z naruszeniem antydopingowym, z dyskwalifikacją do dwóch lat — nawet jeśli sportowiec nigdy nie zażywał zabronionych substancji.

Dyscyplina, szczegółowe adresy i terminowe aktualizacje rozwiązują większość problemów. A w razie powiadomienia o naruszeniu ważne jest, aby reagować szybko i w sposób udokumentowany.

Zalecamy również przeczytanie naszych artykułów o działaniu krajowej agencji antydopingowej, o prawach sportowca podczas kontroli antydopingowej oraz o apelacjach w sprawach dopingowych.

Bibliografia

1. World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021 (Article 2.4). Montreal: WADA; 2021.
2. World Anti-Doping Agency. International Standard for Testing and Investigations (ISTI). Montreal: WADA; 2021.
3. World Anti-Doping Agency. International Standard for Results Management (ISRM), Annex B: Results Management for Whereabouts Failures. Montreal: WADA; 2021.
4. European Court of Human Rights. National Federation of Sportspersons' Associations and Unions (FNASS) and Others v. France. Judgment of 18 January 2018.
5. Court of Arbitration for Sport. Christian Coleman v. World Athletics. Award, 2021.
6. World Anti-Doping Agency. International Standard for the Protection of Privacy and Personal Information (ISPPPI). Montreal: WADA; 2021.